Kerkel. hiŽrarchie
  Collegiale organen
 Religieuze
   gemeenschappen

 Lekenorganisaties


 Links
 Gastenboek
 over deze site



Home > Pausschap > Attributen

Attributen van het Pausschap

Aan het Pausschap zijn diverse attributen verbonden die
bepaalde aspecten van dit ambt symboliseren




- INLEIDING -


Attributen
- De Paus gebruikt diverse attributen die specifiek tot zijn ambt behoren en die hem, naast de specifieke pauselijke kledij, alszodanig herkenbaar maken.
- Het betreft de vissersring, de kruisstaf, de staatsiestola en sinds kort ook het nieuw vormgegeven pallium.

Nieuwe attributen
- In de laatste decennia is de Paus ook van allerhande moderne vervoermiddelen gebruik gaan maken, waarvan met name het pausmobiel dermate kenmerkend voor het Pausschap is geworden, dat dat voertuig in zekere zin als een nieuw attribuut van dit ambt gezien kan worden.

Heraldische attributen
- Naast deze materiŽle attributen wordt het Pausschap ook gesymboliseerd door heraldische attributen: het wapen, de vlag en het embleem van het Pausschap. De persoon van de Paus zelf wordt gesymboliseerd door zijn persoonlijke wapen.

Oude attributen
- Naast bovengenoemde attributen, die tot op de dag van vandaag gebruikt worden, zijn er nog diverse pauselijke attributen, waarvan het gebruik inmiddels is afgeschaft of in onbruik is geraakt. Daarbij gaat het met name om de tiara en de pauselijke draagstoel met het baldakijn en de waaiers.

Links en literatuur
- Das Vatikan-Glossar
- Vatikan Index
- S. de Blaauw e.a.: Pracht en Praal van de Paus, Schatten uit het Vati- caan, Amsterdam/Gent, 2003.


Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- De pauselijke VISSERSRING -


Paus Benedictus XVI
met de Vissersring

Inleiding
- Zoals alle bisschoppen draagt ook de Paus een speciale ambtsring. Net als bij bisschoppen symboliseert deze ring zijn (met een huwelijk te vergelijken) band van trouw met de Kerk.
- Daarnaast is de ring van de Paus ook een specifiek teken dat hem kenbaar maakt als zijnde de opvolger van de apostel Petrus. Dit komt tot uitdrukking in de afbeelding op de ring: de apostel Petrus die, zittende in een scheepje, zijn netten binnenhaalt (vgl. Mattheus 4:18-19).
- Vanwege deze afbeelding wordt deze ring de Vissersring (Lat.: anulus piscatoris) genoemd.

Uitvoering
- Toen de Vissersring gebruikt werd om documenten mee te bezegelen was hij uitgevoerd als zegelring, dat wil zeggen: in de platte bovenkant van de ring was in spiegelbeeld een afbeelding gegraveerd, die na afdruk in was of lak de juiste afbeelding achterliet.

- Nadat het zegelen sinds 1842 niet meer met de ring gebeurde kwam er ruimte voor veelsoortige uitvoeringen: rijkversierde exemplaren met edelstenen, soms zelfs in de verschillende liturgische kleuren en vaak van groot formaat, zodat ze om de toendertijd gebruikelijke liturgische handschoenen heen konden worden gedragen. Deze ringen konden worden voorzien van een uitneembare binnenring, zodat ze ook zonder handschoen gedragen konden worden.



Paus Johannes XXIII met een Vissersring
voorzien van een groene edelsteen


- Met paus Paulus VI trad een versobering in: weliswaar werd voor hem door de bekende Italiaanse beeldhouwer Enrico Manfrini een pauselijke ring ontworpen, maar hij gaf de voorkeur aan een ring ter herinnering aan het Tweede Vaticaans Concilie. Dit was een eenvoudige platte brede ring van goud, die eveneens door Enrico Manfrini ontworpen was. De ring vertoont een afbeelding van Christus, met aan weerszijden de heiligen Petrus en Paulus:



De ring ter herinnering aan het Tweede Vaticaans Concilie,
zoals ook door paus Paulus VI gedragen werd


- Het is niet duidelijk of voor paus Johannes Paulus I een eigen Vissersring is gemaakt, of dat hij eveneens de ring van het Concilie is blijven dragen. Afgaande op onderstaande afbeelding lijkt dat laatste niet uitgesloten:



Paus Johannes Paulus I


- Voor paus Johannes Paulus II is wel een nieuwe Vissersring vervaardigd: een brede platte ring van goud in een opvallende kruisvorm. Deze was in het midden voorzien van een afbeelding van Christus, met links daarvan het Christusmonogram en rechts een gestileerde afbeelding van een vis:



Replica van de Vissersring van paus Johannes Paulus II
zoals vervaardigd door Renee Bella


- Voor paus Benedictus XVI werden enkele ontwerpen gemaakt, waaruit hij een massief gouden exemplaar in de vorm van een grote klassieke zegelring koos. Deze ring was ontworpen en vervaardigd door de Romeinse goudsmid Claudio Franchi en vertoonde de traditionele afbeelding van Petrus in een scheepje, met daarboven de tekst "Benedictus XVI". Omdat deze afbeelding en de tekst niet in spiegelbeeld uitgesneden waren, kon met deze ring niet gezegeld worden.



De vissersring van paus Benedictus XVI


- Aan paus Franciscus werden voorafgaand aan zijn inauguratie enkele modellen voorgelegd, waaruit hij de ring koos die Enrico Manfrini destijds voor paus Paulus VI ontworpen had. Deze werd uitgevoerd in verguld zilver en vertoont een reliŽfafbeelding van de heilige Petrus met twee sleutels in zijn rechterhand. Vooralsnog droeg Franciscus deze ring echter alleen op hoogtijdagen en bleef hij doordeweeks zijn zilveren bisschopsring dragen.



De vissersring van paus Franciscus


Vernietiging
- Toen de Vissersring nog als zegelring gebruikt werd, was het van belang dat deze na de dood van de Paus vernietigd werd, zodat er niet onrechtmatig documenten meer mee bezegeld zouden kunnen worden. Sinds dit bezegelen met een inktstempel gebeurt, is dit gevaar niet meer aanwezig, doch vanuit de traditie wordt de pauselijke Vissersring nog steeds na de dood van de Paus onbruikbaar gemaakt.
- Dit gebeurt door de Camerlengo, die direct na het overlijden van de Paus de Vissersring van diens vinger neemt en deze later, in het bijzijn van de overige kardinalen, onbruikbaar maakt. Volgens sommige bronnen gebeurde dat vroeger door hem met een zilveren hamertje stuk te slaan, maar na het aftreden van Benedictus XVI in 2013 werd er een kruis in gekerfd, dezelfde methode waarmee ook de overige pauselijke zegelstempels onbruikbaar werden gemaakt.

Geschiedenis en gebruik
- Het bestaan van de pauselijke Vissersring wordt eerstmaals in 1265 in een brief van paus Clemens IV (1265-1268) vermeld. Vanaf paus Nicolaas V (1447-1455) tot en met 1842 was de Vissersring een echte zegelring waarmee aanvankelijk meer private brieven en later ook belangrijkere documenten bezegeld werden. Dit gebeurde door de ring in zegelwas of -lak te drukken dat door verhitting zacht gemaakt was en na afkoeling verhardde.
Inktafdruk van
het inktstempel van
Johannes Paulus II

- Na 1842 wordt niet meer met behulp van de Vissersring gezegeld, maar wordt er met behulp van een inktstempel een rode inktafdruk op de documenten gestempeld. De afbeelding van dit stempel is echter dezelfde gebleven als op de ring: Petrus die zittende in een scheepje zijn netten binnenhaalt met daarboven de naam van de betreffende Paus.
- Wanneer met de zegelring of met het stempel gezegeld werd c.q. wordt, dan blijkt dat in de tekst van het document uit de Latijnse formulering: datum sub anulo piscatoris.
- Bij de plechtige inhuldiging van paus Benedictus XVI in 2005 was voor het eerst ook een ceremoniŽle rol weggelegd voor de Vissersring. Deze werd namelijk, naast het opleggen van het pauselijk pallium, als teken van zijn ambt, om de vinger van de nieuw gekozen Paus geschoven. Hetzelfde ceremonieel vond plaats bij de inauguratie van paus Franciscus in 2013.
- Zoals ook bij bisschoppen gebruikelijk is, wordt volgens oeroude traditie bij de begroeting van de Paus knielend diens ring gekust als teken van onderwerping, ontzag en trouw.


Bronnen en Links
- Wikipedia-artikel: Ring of the Fisherman
- Over de ring van Paulus VI: www.papalartifacts.com
- Over de ring van Benedictus XVI: www.dieter-philippi.de
- Blogpost over Breaking of the Fisherman's Ring


Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- De Pauselijke KRUISSTAF -


Inleiding
- Net als alle andere bisschoppen voert ook de Paus, als bisschop van Rome, een staf. Gewone bisschoppen en aartsbisschoppen hebben een herdersstaf met een gekruld uiteinde (de zgn. kromstaf), maar de Paus voert een kruisstaf als specifiek teken van zijn hoogste herderlijke ambt. Deze staf wordt ook wel met het Latijnse woord ferula aangeduid.
- De pauselijke kruisstaf wordt op dezelfde wijze gebruikt als een bisschopsstaf, namelijk bij liturgische vieringen en plechtigheden, maar ook wanneer buiten die gelegenheden een plechtige zegen wordt gegeven.
- De huidige paus Franciscus besloot kort na zijn aantreden om afwisselend gebruik te maken van de gouden kruisstaf van zijn voorganger Benedictus XVI en de zilveren staf, die vooral bekend geworden is door paus Paulus VI en paus Johannes Paulus II.



Paus Franciscus met de kruisstaf van
Paulus VI en Johannes Paulus II
(April 2013)



Paus Benedictus XVI met zijn nieuwste kruisstaf
tijdens de WereldJongerenDagen in Madrid in 2011


De staf van Benedictus XVI
- Paus Benedictus XVI nam een nieuwe kruisstaf in gebruik op de eerste zondag van de Advent (28 november) 2009. Deze staf is een geschenk van de liefdadigheidsorganisatie Circolo San Pietro uit Rome.
- Het is een vergulde staf, die ten behoeve van het gebruiksgemak slechts 2,53 kilo weegt. Het kruis heeft in het midden geen corpus, maar een lam als paassymbool. Aan de vier uiteinden zijn de vier evangelisten afgebeeld. Op de achterzijde van het kruis zijn de kerkvaders van het Oosten (Athanasius en Johannes Chrysostomos) en het Westen (Augustinus en Ambrosius) te zien, met in het midden het Christusmonogram XP.

Paus Benedictus XVI met
de kruisstaf van Pius XI
De staf van Pius XI
- Van Palmzondag 2008 tot november 2009 gebruikte Benedictus XVI een kruisstaf die eerder al incidenteel door de pausen Pius XI (1922-1939), Pius XII en Johannes XXIII gebruikt was. Deze staf bestaat uit een vergulde schacht met een rijkversierd klassiek latijns kruis (zonder corpus), voorzien van enkele medaillons.

De staf van Paulus VI
- Voordien gebruikte Benedictus XVI het model kruisstaf dat ook door zijn voorgangers Johannes Paulus II, Johannes Paulus I en Paulus VI gebruikt was. Deze staf bestond uit een verzilverde schacht met een modern vormgegeven zilveren crucifix (kruisbeeld) erop.
- Deze staf was in 1964 voor paus Paulus VI vervaardigd door de Italiaanse beeldhouwer Lello Scorzelli uit Napels, die onder meer ook de wandversieringen in de pauselijke privť-kapel in het Apostolisch Paleis heeft gemaakt.
Paus Johannes Paulus II
bij een beeld van het crucifix
van de pauselijke kruisstaf
- Deze staf van Paulus VI is vooral door de ontelbare media-optredens van paus Johannes Paulus II niet alleen het meest bekende pauselijke attribuut geworden, maar leek ook haast ťťn te zijn geworden met Johannes Paulus zelf. In de beginjaren van zijn pontificaat hanteerde hij deze staf soms met grote zwier en toen hij in zijn latere jaren zijn zware taak met uiterste krachtsinspanningen volbracht, werd de dramatische artistieke vormgeving van de lijdende Christus aan een doorbuigende kruisbalk een zeer treffende uitbeelding daarvan.
- Vanwege de zeggingskracht van het crucifix en de associatie met de voor velen zo populaire paus Johannes Paulus II, is het kruisbeeld van deze specifieke pauselijke kruisstaf veelvuldig gekopieerd en gebruikt als crucifix aan rozenkransen of als kruisbeeld in kerken.


Geschiedenis
- De pauselijke kruisstaf gaat terug tot de 7e eeuw, toen naast de voor bisschoppen gebruikelijke kromstaf, voor de Paus een aparte staf, bekroond door een rechtopstaand kruis in gebruik kwam. De Pausen droegen deze staf echter niet zelf, maar werd, net als bij patriarchen, bij liturgische plechtigheden voor hem uit gedragen.
Paus Benedictus XVI met de
oude pauselijke kruisstaf
van paus Paulus VI
- De staf werd door de Paus enkel bij een kerkwijding persoonlijk ter hand genomen, om daarmee driemaal op de deur te kloppen en volgens oeroude traditie Griekse en Latijnse letters op de grond te tekenen. In de daarop volgende eeuwen is dit gebruik van de pauselijke kruisstaf in onbruik geraakt, waarschijnlijk mede omdat het onderscheid met het algemeen gebruikelijke processiekruis vervaagde.
- Tot in de 16e eeuw werd de kruisstaf nog wel aan een nieuwe Paus overhandigd bij diens inbezitname van de bisschoppelijke cathedra in de Sint Jan van Lateranen. Daarbij kreeg hij deze staf uit handen van de prior van de basiliek, die de staf aanduidde als "een teken om anderen te onderrichten en te leiden".
- Pas paus Paulus VI heeft de pauselijke kruisstaf weer in gebruik genomen op de manier waarop bisschoppen hun kromstaf gebruiken, en wel eerstmaals tijdens de afsluitende viering van het Tweede Vaticaans Concilie op 8 december 1965.


Links
- Uitgebreid Wikipedia-artikel: Ferula (Kreuzstab)


Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- De pauselijke STAATSIESTOLA -


Paus Benedictus XVI krijgt
de staatsiestola omgehangen
door zijn secretaris (2007)
Inleiding
- De pauselijke staatsiestola, ook wel pausstola genoemd, is een brede stola van rode stof voorzien van rijk borduurwerk in gouddraad. Hoewel deze stola lijkt op de in de liturgie gebruikte stola's, is dit geen liturgische stola, maar een attribuut van het Pausschap.
- Anders dan de ring, de staf en het pallium, die ook door bisschoppen c.q. aartsbisschoppen gevoerd worden, is de staatsiestola een exclusief aan de Paus voorbehouden waardigheidsteken: geen enkel ander kerkelijk ambt kent een vergelijkbaar attribuut.

Geschiedenis
- De pauselijke staatsiestola is al te zien op een schilderij van paus Alexander VII (1655-1667)en is sinds die tijd door alle Pausen gedragen, meestal in combinatie met de pauselijke koorkledij.
- Door paus Johannes Paulus II werd deze koorkledij zelden gedragen en hij volstond meestal met alleen de pauselijke staatsiestola over de witte soutane te dragen.
- Paus Benedictus XVI herstelde de pauselijke koorkledij weer volledig in ere, inclusief het dragen van de staatsiestola. In 2008 kwam daar bovendien weer de witte versie voor tijdens de Paastijd bij.
- Zijn opvolger paus Franciscus heeft de staatsiestola sinds zijn aantreden in maart 2013 zelden nog gedragen, de pauselijke koorkledij zelfs helemaal niet meer.




Paus Benedictus XIV (1740-1758)


Paus Benedictus XVI (2005-2013)



Paus Benedictus XVI met witte
schoudermantel en staatsiestola


Uitvoeringen
- Er zijn diverse uitvoeringen van de pauselijke staatsiestola in gebruik. De bekendste is wel het brede exemplaar met vier afbeeldingen van de apostelen en met nog bredere trapeziumvormige uiteinden. Deze stola wordt ook telkens gedragen wanneer de nieuw gekozen Paus voor het eerst op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek verschijnt.
- Eveneens vrij brede modellen, maar dan met gekleurd borduurwerk erop, werden gedragen door paus Johannes XXIII en paus Paulus VI. Deze en nog oudere antieke exemplaren worden bewaard in de Pauselijke Sacristie. Voor paus Benedictus XVI is een nieuwe staatsiestola vervaardigd met daarop in kleur zijn wapen geborduurd. Bovendien werd in 2008 weer een nieuwe witte staatsiestola voorzien van klassieke goudguirlandes vervaardigd.
- Voorts is er een wat smaller model met louter guirlandeversieringen, en een wat eenvoudiger model dat tijdens de Sede Vacante door de Camerlengo en gedurende het Conclaaf door de Deken van het College van Kardinalen gedragen wordt, dit ten teken dat gedurende die tijd het pauselijke gezag door hen beheerd wordt.


Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- Het pauselijke PALLIUM -


Inleiding
- Het pallium (meervoud: pallia) is een heel oud pauselijk attribuut dat in de loop der eeuwen is uitgegroeid tot een onderscheidingsteken voor alle aartsbisschoppen.
- Bij de inhuldiging van paus Benedictus XVI in 2008 kreeg het pallium voor de Paus echter een nieuwe vorm, waarmee dit weer een exclusief pauselijk symbool werd.
- Zijn opvolger paus Franciscus keerde in de zomer van 2014 echter al weer terug tot het pallium in de algemene vorm zoals die vůůr het pontificaat van Benedictus in gebruik was.



Paus Benedictus XVI met het nieuwste pauselijke pallium
tijdens de WereldJongerenDagen in juli 2008

Ontwikkeling
- Het tot de inhuldiging van paus Benedictus XVI voor zowel de Paus als de aartsbisschoppen gebruikelijke pallium was voor de Paus en is voor de aartsbisschoppen nog steeds een rond de hals hangende smalle witte strook stof met 6 zwarte kruisjes, waarvan midden op de rug en midden op de borst een strook met een afgerond zwart uiteinde afhangt. Bij de kruisjes bevinden zich lusjes waarin drie gouden spelden gestoken worden, die de indruk wekken dat het pallium daarmee is vastgezet.
Paus Benedictus XVI met het
pauselijke pallium uit 2005
- Het pallium dat sinds de inhuldiging van paus Benedictus XVI door de Paus gedragen wordt, is een brede, over de schouders gedrapeerde, strook stof met 5 rode kruisjes, waarvan voor en achter over de linkerschouder twee lange stroken met een rechthoekig zwart uiteinde afhangen.
- Deze vorm van het pallium is een oudere, meer oorspronkelijke vorm, zoals die in het eerste millennium, gebruikelijk was en bovendien overeenkomt met het in de Oosterse Kerken gebruikelijke omophorion.
- Deze "nieuwe" vorm van het pallium is echter sinds het feest van Petrus en Paulus op 29 juni 2008 weer vervangen door een pallium die het midden houdt tussen de eerdere pauselijke vorm en de oude vorm zoals die nog steeds voor aartsbisschoppen geldt: een ronde band rondom de hals met in het midden over rug en borst een afhangende strook met zwart uiteinde, maar dan voor de Paus voorzien van rode in plaats van zwarte kruisjes.

Oorsprong en betekenis
Paus Johannes Paulus II
met het oude pallium
- Het pallium is oorspronkelijk een attribuut dat alleen aan de Paus was voorbehouden. Maar reeds paus Marcus verleende het in het jaar 336 al aan de bisschop van Ostia. Sindsdien werd het pallium aan steeds meer en uiteindelijk aan alle aartsbisschoppen verleend als teken van hun verbondenheid met de opvolger van Petrus. De aartsbisschoppen mogen het pallium alleen in hun eigen aartsbisdom, de Paus mag het daarentegen overal dragen.
- De pallia worden vervaardigd van zuivere scheerwol die wordt geschoren van twee lammeren die elk jaar op 21 januari, de feestdag van de heilige Agnes, door de Paus worden gezegend. Wanneer de pallia eenmaal vervaardigd zijn, worden ze door de Paus gezegend op de vooravond van het hoogfeest van de heilige apostelen Petrus en Paulus op 29 juni, waarna zij bewaard worden in een zilveren urn bij het onder het pauselijk altaar in de Sint-Pietersbasiliek gelegen graf van Sint Petrus.
- De drie gouden spelden die aan het pallium worden bevestigd staan sybool voor de drie spijkers waarmee Christus aan het kruis werd genageld. De vijf rode kruisjes in de nieuwe vorm van het pauselijk pallium, staan voor de vijf wonden die Christus aan het kruis werden toegebracht.
- Als heraldisch teken van het Pausschap werd het pallium door paus Benedictus XVI aan het pauselijk wapen toegevoegd. Zijn opvolger paus Franciscus liet dit echter weer weg.


Links en bronnen
- Wikipedia-artikel: Pallium
- Weblogbericht: Paus Franciscus draait ook het pallium van Benedictus terug
- Weblog-artikel: The Pallium - History and Present Use

Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- De pauselijke TIARA -


Een in de klassieke vorm
uitgevoerde pauselijke tiara

Inleiding
- De tiara is de pauselijke kroon waarmee de pausen gekroond werden. De laatste paus die gekroond werd, was Paulus VI in 1963.
- De tiara bestaat uit een soort eivormige muts met daaromheen boven elkaar drie kronen, met op de bovenste punt een door een kruis bekroonde wereldbol. Net als een mijter heeft ook de tiara twee aan de achterzijde afhangende stroken.
- De tiara is geen liturgisch hoofddeksel en werd daarom niet tijdens liturgische plechtigheden, maar alleen bij andere zeer plechtige gebeurtenissen gedragen, zoals bij de kroning van een nieuwgekozen Paus, de jaarlijkse plechtige herdenking van die dag en het uitspreken van de zegen Urbi et Orbi.

Symboliek
- De tiara symboliseert met zijn drievoudige kroon de heerschappij van de Paus over de strijdende, de lijdende en de triomferende Kerk, alsmede zijn drievoudig ambt als priester, herder en leraar, of zoals de oude kroningsformule het formuleert: als "Vader van de vorsten en koningen, de Bestuurder van de wereld en op aarde de Plaatsbekleder van onze Verlosser Jezus Christus"

Uitvoeringen
- Er bestaan diverse uitvoeringen van de tiara, die in de loop der tijd vaak bij bijzondere gelegenheden aan de Paus ten geschenke zijn gegeven. De tiara's van vůůr de Franse tijd zijn echter allemaal verloren gegaan toen zij in 1797, net als bijna alle kerkelijke kostbaarheden, door de Franse legers werden geroofd en omgesmolten. De tiara's uit de 19e en 20e eeuw worden bewaard in de Pauselijke Sacristie.
- De meeste tiara's zijn, afgezien van stilistische verschillen, op klassieke wijze vormgegeven. Een daarbij uit de toon vallend en haast futuristisch ogend exemplaar, is de door de Milanese edelsmid Rino Creperio vervaardigde tiara, die het aartsbisdom Milaan aan paus Paulus VI schonk:




Paus Paulus VI met de moderne tiara tijdens
zijn kroningsmis op 30 juni 1963



Afschaffing
- Als laatste paus werd Paulus VI op 30 juni 1963 met de tiara gekroond. Na een plechtige oosterse liturgieviering op 13 november 1964 legde hij zijn tiara echter op het altaar om hem daarna, als dank voor de hulp bij de wederopbouw van Europa na de Tweede Wereldoorlog, aan de Amerikaanse katholieken te schenken.
- Na een tournee door de Verenigde Staten werd deze tiara uiteindelijk definitief tentoongesteld in het Nationaal Heiligdom van de Onbevlekte Ontvangenis in Washington DC, alwaar op verzoek van Paulus VI alle giften ten bate van de armen zullen worden aangewend.


Geschiedenis
- De tiara is waarschijnlijk voortgekomen uit een witte muts in de vorm van een suikerbrood (camelaucum of phrygium) die afkomstig was uit het Oosten. Een eerste kroon rondom deze muts verscheen eerstmaals tussen de 9e en de 11e eeuw, mogelijk omdat de Pausen in die tijd ook wereldlijke macht verkregen.
- De tweede kroon werd door paus Bonifatius VIII (1294-1303) toegevoegd en de derde tenslotte door paus Benedictus XI (1303-1304) of Clemens V (1305-1314). Sindsdien is de tiara met drie kronen het symbool van de pauselijke soevereiniteit en waardigheid.




7 tiara's, zoals ze bewaard worden in de pauselijke sacristie


Links
- Wikipedia-artikelen: Tiara - Tiara - Papal Tiara
- Artikel in de Catholic Encyclopedia: Tiara (1912)


Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- De pauselijke DRAAGSTOEL -


Inleiding
- De pauselijke draagstoel (It.: sedia gestatoria) werd gebruikt wanneer de Paus zich in plechtige processie naar en van de Sint Pietersbasiliek begaf. De draagstoel werd gedragen door 16 pauselijke dragers (It.: sediari pontifici), die zorgvuldig werden gekozen uit de velen die deze eervolle functie begeerden.




Paus Pius XII gezeten op de sedia gestatoria,
aan weerszijden vergezeld van de waaiers



Geschiedenis
- Het op een draagstoel vervoeren van daarmee letterlijk hooggeplaatste personen stamt reeds uit de late oudheid en is voor het Pausschap tot en met het pontificaat van paus Paulus VI in gebruik gebleven.
- Voor wat langere afstanden begaf de Paus zich in de Middeleeuwen, zoals alle toenmalige hoogwaardigheidsbekleders, te paard. Dat was toen tegelijk het meest comfortabele en snelle vervoermiddel.
- Nadat rond 1700 rijtuigen een verende ophanging kregen, werden ook deze vervoermiddelen waardig en comfortabel genoeg om de Paus te vervoeren. Al gauw werden zulke rijtuigen en koetsen steeds luxer, rijker en fraaier uitgevoerd.
- Omdat de Pausen tussen 1870 en 1929 het Vaticaan niet verlieten, werden in die tijd noch koetsen, noch auto's gebruikt. Slechts voor korte processies bleef de pauselijke draagstoel in gebruik.

De waaiers
- Bij plechtige processies in de draagstoel werd de Paus vergezeld van 2 grote waaiers (It.: flabelli) voorzien van witte struisvogelveren. Deze waaiers zijn een voorrecht van de Paus en zijn uitvergrote liturgische waaiers, die oorspronkelijk werden gebruikt om vliegen e.d. bij de offergaven weg te houden en tevens op het neerdalen van de Heilige Geest te duiden.
- Allengs bleef alleen deze symbolische betekenis over en werden de waaiers steeds groter en steeds rijker versierd. In het gevolg van de Paus konden de waaiers ook dienst doen om hem koelte toe te wuiven, zoals nog steeds gebruikelijk is bij Aziatische en Afrikaanse vorsten. In het kader van de algehele versobering schafte paus Paulus VI ook het gebruik van deze waaiers af.

Het baldakijn
- Wanneer de Paus in de draagstoel werd voortgedragen, dan werd buiten de Sint-Pieter boven hem een rijkversierd baldakijn gehouden. Zo'n baldakijn is een vroeg-middeleeuws waardigheidsteken dat waarschijnlijk uit het Byzantijnse rijk afkomstig is en dat voor de Paus gedurende alle eeuwen in gebruik is gebleven, totdat het samen met de draagstoel en de waaiers werd afgeschaft.


Afschaffing
Paus Johannes Paulus I is de laatste Paus geweest die, hoewel hij eigenlijk niet van zulke persoonsverheerlijking hield, zich ootmoedig tot het gebruik van de sedia gestatoria liet verleiden.
Zijn opvolger Johannes Paulus II heeft de draagstoel niet meer gebruikt. Hij was bij zijn keuze jong genoeg om zeer vlot te lopen en bovendien maakten zijn soberheid en zijn grote charisma een verheven positie overbodig.


Platform
In zijn late jaren werd het lopen echter dermate moeilijk, dat een speciaal rijdend platformpje werd gemaakt, dat werd voortgeduwd door twee kamerheren. Hierop kon Johannes Paulus staand of zittend over grotere afstanden worden verplaatst. Dit platform werd in 2012 ook door zijn opvolger paus Benedictus gebruikt, toen ook hij moeilijker ging lopen:




Paus Benedictus XVI op het rijdende platform dat
voor paus Johannes Paulus II gemaakt was



Niet lang daarna werd voor Benedictus XVI een nieuw platform gemaakt, in de klassieke stijl die paste bij de oude gewaden en gebruiken die deze paus weer in de pauselijke liturgie terugbracht. Met het rode fluweel en de goudkleurige ornamenten kreeg dit platform ook weer iets van de grandeur van de oude Sedia Gestatoria.




Paus Benedictus XVI op een voor
hem gemaakt rijdend platform



Home > Pausschap > Attributen - naar boven


- Moderne pauselijke VERVOERMIDDELEN -


Inleiding
- Hoewel de moderne pauselijke vervoermiddelen geen liturgische of ceremoniŽle functie hebben, is met name het zogeheten pausmobiel inmiddels dermate kenmerkend geworden, dat dat voertuig in zekere zin als een nieuw attribuut van het Pausschap gezien kan worden.
- Tegenwoordig maakt de Paus, al naar gelang de aard van de reis, gebruik van de auto, heel soms de trein, het pausmobiel, de open jeep, de helicopter en het vliegtuig. Al deze voertuigen zullen hierna kort worden besproken.
- Omdat de Paus een soeverein is, worden op al zijn voertuigen, al of niet tijdelijk, zijn wapen en kleine staatsievlaggetjes aangebracht, zoals dat ook bij staatshoofden gebruikelijk is.


Postzegel van Vaticaanstad
met een pauselijke limousine
Auto
- Als eerste Paus kreeg Pius XI in 1930 de beschikking over een automobiel van het Duitse merk Mercedes Benz, model NŁrburg 460. Paus Johannes XXIII kreeg in 1960 een speciaal aangepaste Mercedes Cabriolet 300 D geschonken. Daarna hebben zijn opvolgers steeds nieuwere modellen limousines van Mercedes gekregen.
- Al deze auto's hadden en hebben achterin ťťn grote luxe zetel voor de Paus en daartegenover twee uitklapzittingen voor zijn begeleiders. Het dak kan open of opengeklapt worden, zodat de Paus ook in de auto kan staan om naar de mensen te zwaaien.
- Alle pauselijke auto's dragen Vaticaanse kentekenplaten, waarbij de auto waarin de Paus rijdt, altijd het kenteken SCV 1 draagt.
- Met enige regelmaat krijgt de Paus ook door andere automobielfabrikanten auto's geschonken, die ofwel gestald, ofwel weer weggeven worden.
- Compleet overzicht van alle pauselijke automobielen: Papamobil


Paus Benedictus XVI arriveert per auto
bij de basiliek S.Maria Maggiore



Trein
- Hoewel Vaticaanstad een eigen treinstation heeft, hebben de Pausen tot nu toe slechts drie keer van de trein gebruikt gemaakt.
Paus Johannes XXIII in de trein
naar Loreto en Assisi
- De eerste keer was in 1962, toen paus Johannes XXIII met een speciale trein op bedevaart ging naar Assisi en Loreto om te bidden voor de goede afloop van het Tweede Vaticaans Concilie.
- Paus Johannes Paulus II heeft tweemaal van de trein gebruikt gemaakt, de eerste keer in 1979 en vervolgens nog een keer op 24 januari 2002, toen hij met een speciale trein van de Italiaanse spoorwegen naar de interreligieuze vredestop in Assisi ging.


Pausmobiel
- Het meest bekende pauselijke vervoermiddel is ongetwijfeld het zogeheten pausmobiel. Dat is een witte terreinwagen met achterop een hoge glazen opbouw, waarin de Paus goed zichtbaar kan staan.
- Het eerste pausmobiel werd in 1979 voor de reis van paus Johannes Paulus II naar Polen gebouwd op het chassis van een bestelwagen van het Poolse merk Star.
- Daarna ging men ook in Rome een vergelijkbaar pausmobiel gebruiken: een aangepaste Landrover. Na de aanslag op Johannes Paulus II op 13 mei 1981 werd de open achterzijde uit veiligheidsoverwegingen vervangen door een opbouw van doorzichtig kogelvrij kunststof.
- In 2002 werd een nieuw model pausmobiel in gebruik genomen, een aangepaste Mercedes M430 van Daimler-Chrysler. Deze werd in december 2012 opgevolgd door een ruimer en comfortabeler model op basis van een Mercedes uit de M-klasse, eveneens gefabriceerd door Daimler.
- Bij de buitenlandse reizen van de Paus wordt ofwel zijn eigen pausmobiel ingevlogen, of wordt gebruik gemaakt van een ter plaatse, speciaal voor de gelegenheid, gemaakt pausmobiel.
- Het pausmobiel draagt normaliter het Vaticaanse kenteken SCV 4, maar als de Paus erin vervoerd wordt SCV 1.
- Compleet overzicht van alle pauselijke automobielen: Papamobil



Paus Johannes Paulus II in het pausmobiel van Daimler-Chrysler uit 2002


Jeep
- Naast de pausmobiel is er ook een witte open jeep (It.: campagnola) van het Italiaanse merk Fiat. Die wordt echter hoofdzakelijk gebruikt om de Paus van en naar het openluchtaltaar vůůr de Sint-Pietersbasiliek te rijden, wanneer hij daar bij speciale gelegenheden de mis opdraagt.
- Staande in deze jeep is de Paus dan voor alle aanwezige gelovigen goed zichtbaar. Wel is dat een zeker veiligheidsrisico, zoals bleek toen paus Johannes Paulus II op 13 mei 1981 werd neergeschoten toen hij in deze jeep over het Sint-Pietersplein reed.
- Achterin de jeep rijden meestal tevens de pauselijke privť-secretaris en de ceremoniemeester mee en voorin, naast de chauffeur, het hoofd van de pauselijke beveiliging.



Paus Benedictus XVI rijdt
in de open witte jeep over
het Sint-Pietersplein












In december 2007 is de oude jeep vervangen door een nieuw exemplaar van het Duitse merk Mercedes, die deze wagen gedurende twee jaar in nauw overleg met het Vaticaan heeft gebouwd op basis van de G-500 Cabriolet terreinwagen.
Deze nieuwe jeep is gespoten in de kleur Vatican Mystic White en is voorzien van o.a. een neerklapbare voorruit, leuningen en een uitklapbaar trapje aan de achterzijde.



De nieuwe jeep
van Mercedes
uit 2007














Paus Franciscus kreeg in september 2013 een witte Renault 4 uit 1984 cadeau van een Italiaanse plattelandspastoor. Deze auto is echter vrijwel direct in het Vaticaanse Transportmuseum geplaatst, waar alle historische koetsen en auto's van de pausen staan opgesteld.
- Voor de nodige autoritjes verplaatst paus Franciscus zich in een donkerblauwe Ford Focus. Opmerkelijk is dat deze auto bij die gelegenheden niet meer wordt voorzien van de aan de Paus voorbehouden nummerplaat met "SCV 1", zoals bij al zijn voorgangers het geval was.


Helicopter
- Voor korte reizen binnen ItaliŽ, met name van en naar de pauselijke zomerresidentie in Castel Gandolfo, maakt de Paus gebruik van een helicopter.
- Hiervoor stelt de Italiaanse regering de presidentiŽle helicopter ter beschikking, die gebruik kan maken van de eigen heliport van het Vaticaan, die in 1976 is aangelegd op het meest westelijke bastion van Vaticaanstad.


Vliegtuig
- Voor reizen buiten ItaliŽ maakt de Paus gebruik van het vliegtuig. Voor de heenreis wordt daarbij altijd een toestel van de Italiaanse luchtvaartmaatschappij Alitalia gecharterd, maar voor de terugreis vaak een toestel van de luchtvaartmaatschappij van het gastland.
- De eerste keer dat een Paus met het vliegtuig reisde was in 1964, toen paus Paulus VI naar Jeruzalem en het Heilig Land vloog.
- Naast de pauselijke entourage, mogen in het pauselijke vliegtuig ook de geaccrediteerde journalisten meevliegen.



Paus Benedictus XVI stapt in
een vliegtuig van Lufthansa
na afloop van de
WereldJongerenDagen
in Keulen in 2005











Links
- Artikel over de pauselijke vervoermiddelen op Catholic News Service
- Compleet overzicht van alle pauselijke automobielen: Papamobil


Home > Pausschap > Attributen - naar boven


© Mei 2005 -